Lý do NATO hỗ trợ phòng không cho Thổ Nhĩ Kỳ

Các nguồn tin cấp cao của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) cho biết liên minh này đang lên kế hoạch hỗ trợ phòng không cho Thổ Nhĩ Kỳ để giúp giảm thiểu phần nào nguy cơ Ankara bắn rơi thêm một máy bay quân sự nữa của Nga đồng thời giảm bớt những lo ngại của khối rằng cuộc xung đột ở Syria sẽ lan rộng.

Sứ mệnh này đã được chuẩn bị trong vòng 10 tháng - rất lâu trước khi xảy ra vụ việc máy bay Nga bị bắn rơi, và theo Tổng Thư ký NATO Jens Stolteberg, hai sự việc này không liên quan đến nhau.
Tuy nhiên, nguồn tin từ NATO cho biết sự cố Thổ Nhĩ Kỳ bắn rơi máy bay Nga nói trên đã thôi thúc các nước đồng minh của khối nhanh chóng có thêm sự hỗ trợ thích hợp, nhằm xoa dịu căng thẳng giữa Moskva và Ankara thông qua việc tiếp nhận một vai trò trong công tác kiểm soát không phận của Thổ Nhĩ Kỳ.

Tàu chiến của quân đội một số nước thành viên NATO neo đậu tại cảng Sarayburnu ở Istanbul hồi đầu tháng 12.

Mặc dù liên minh quân sự do Mỹ dẫn đầu đã bày tỏ ủng hộ đối với Ankara sau vụ máy bay Thổ Nhĩ Kỳ bắn rơi máy bay của Nga vì cho là máy bay này đã vi phạm không phận Thổ Nhĩ Kỳ gần biên giới Syria hôm 24/11 - một kiểu sự cố chưa từng xảy ra kể từ sau Chiến tranh Lạnh, song một số nước đồng minh đã lên tiếng cảnh báo và kêu gọi các bên kiềm chế.

Một quan chức Thổ Nhĩ Kỳ ở Ankara cho biết nước này và NATO dự định sẽ phát triển một hệ thống ngăn ngừa các sự cố có thể xảy ra trên không phận của Thổ Nhĩ Kỳ và NATO.

Kế hoạch sớm được phê chuẩn mà không cần thông qua thảo luận này bao gồm việc cung cấp máy bay tiêm kích đánh chặn, các máy bay gắn radar thuộc Hệ thống kiểm soát và cảnh báo trên không (AWACS) và một đơn vị hải quân với các tàu chỉ huy và tàu khu trục có tên lửa chống tàu và phòng không.

Sứ mệnh vừa bảo vệ Thổ Nhĩ Kỳ, vừa đóng góp cho chiến dịch không kích chống lại tổ chức khủng bố "Nhà nước Hồi giáo" (IS) tại Syria và Iraq của liên minh quân sự do Mỹ dẫn đầu sẽ là một nhiệm vụ kép. Tuy nhiên, sự hiện diện của NATO cũng có thể được coi là một động thái nhằm kiềm chế Ankara.

Quân đội Mỹ đang hoạt động độc lập với Moskva trong công tác “hóa giải xung đột” ở Syria, với mục đích ngăn ngừa các sự cố giữa không quân hai nước. Một số nguồn tin cho biết nhiều nước đồng minh đang phản đối việc khôi phục Hội đồng NATO - Nga vốn đang bị quên lãng - một diễn đàn mà phương Tây đã tẩy chay nhằm phản đối hành động Nga chiếm hữu và sáp nhập bán đảo Crimea từ Ukraine hồi năm ngoái.

Với việc triển khai một hạm đội các máy bay giám sát AWACS nhằm kiểm soát vùng không phận dọc biên giới Syria, đặc biệt là sự hợp tác với các lực lượng không quân của một số nước đồng minh đang hoạt động ở Căn cứ Không quân Incirlik, NATO sẽ hỗ trợ Thổ Nhĩ Kỳ quản lý không phận nước này.

Vùng không phận mà AWACS kiểm soát nằm trong bán kính hơn 400 km và hệ thống này sẽ trao đổi thông tin qua các đường dây kết nối dữ liệu kỹ thuật số với các trạm chỉ huy dưới mặt đất, trên biển và trên không. Hiện NATO đang giám sát không phận toàn bộ vùng biển Aegean từ trụ sở ở miền Nam của họ tại Naples, Italy, với mục đích là hạn chế xảy ra các sự cố.

Giới ngoại giao nhận định rằng Mỹ và các đồng minh châu Âu đang ở trong tình thế khó khăn khi vừa phải hối thúc Ankara làm nhiều hơn để chống IS ở Syria, trong đó có việc đóng cửa một trong số các đường biên giới mà những kẻ thánh chiến và buôn lậu dầu mỏ đi qua, vừa phải kêu gọi họ tránh gây thêm sự cố với phía Nga, đồng thời vẫn phải duy trì tiến trình hòa bình với cộng đồng người Kurd ở Đông Nam Thổ Nhĩ Kỳ.

Vì sao châu Âu đề phòng Thổ Nhĩ Kỳ?

Các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) đã cung cấp cho Thổ Nhĩ Kỳ một gói viện trợ lớn trị giá 3 tỷ euro, nhưng cái giá mà châu Âu phải trả là gì?

Đó là câu hỏi được đặt ra trong trong bài viết với tựa đề "Tại sao châu Âu cần đề phòng Thổ Nhĩ Kỳ" của nhà báo Adriel Kasonta thuộc Trung tâm Báo chí châu Âu về nghiên cứu quốc tế và an ninh trên trang tin "National Interest" (Mỹ).

Người dân Syria tại khu dành cho người tị nạn ở Nizip, tỉnh Gaziantep, Thổ Nhĩ Kỳ.

Chủ tịch Hội đồng châu Âu Donald Tusk có vẻ như chưa thật sự cẩn trọng trong quá trình nghiên cứu. Quyết định cung cấp gói viện trợ trên được đưa ra trong bối cảnh cuộc khủng hoảng người tị nạn tồi tệ nhất kể từ cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ hai đến nay.

Theo thỏa thuận hồi tháng trước về kế hoạch hành động để hỗ trợ Thổ Nhĩ Kỳ trong việc giảm gánh nặng người tị nạn ở châu Âu, các nguyên thủ "Lục địa già" đã quyết định cung cấp cho Thổ Nhĩ Kỳ gói viện trợ trên trong hơn hai năm nhằm nới lỏng các hạn chế thị thực và đẩy nhanh giai đoạn theo dõi, đánh giá về khả năng nước này gia nhập EU.

Khoản viện trợ được mô tả là một thỏa thuận "bẩn", do thực tế không có sự đồng thuận giữa các nước thành viên EU trong chương trình viện trợ này. Khoản viện trợ bao gồm 500 triệu euro từ ngân sách của EU còn 2,5 tỷ euro còn lại là đóng góp của các quốc gia thành viên, trong đó số tiền yêu cầu từ mỗi quốc gia đều được dựa trên cùng một công thức sử dụng để xác định những đóng góp của nước thành viên vào ngân sách EU. Điều này có nghĩa là Đức sẽ phải chi tiền nhiều nhất (534 triệu euro), tiếp theo là Anh (410 triệu euro) và Pháp (386 triệu euro).

Mặc dù trên thực tế, Berlin đóng góp lớn nhất, nhưng Thủ tướng Đức Angela Merkel (người đã sẵn sàng chấp nhận gần 1 triệu người tị nạn trong mùa hè vừa qua) đã đặt mình dưới áp lực, sức ép chính trị rất lớn và buộc phải hủy chuyến thăm của Tổng thống Recep Tayyip Erdogan trước thềm bầu cử tại Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời đặt áp lực lên các nước thành viên EU còn lại trong việc hoàn tất thỏa thuận với nước này.

Tuy nhiên, ý tưởng này đã vấp phải sự phản kháng mạnh mẽ của các nước thành viên EU ở khu vực Đông Âu như Hungary, Slovakia, Cộng hòa Séc và Ba Lan, trong đó tập trung phản đối vấn đề liên quan tới một quốc gia không phải là thành viên EU.

Đề cập đến vấn đề di cư ở Malta vừa qua tại Hội nghị thượng đỉnh EU- Thổ Nhĩ Kỳ, Thủ tướng Hungary Viktor nêu rõ: "Chúng tôi không muốn ngồi xuống đàm phán với Thổ Nhĩ Kỳ, đàm phán chỉ khiến họ nghĩ rằng họ là cơ hội cuối cùng để cứu chúng tôi khỏi làn sóng di cư".

Trong khi đó, nhà phân tích nổi tiếng Fadi Hakura thuộc Chatham House (Anh) đã bày tỏ mối quan ngại sâu sắc về độ tín nhiệm của Thổ Nhĩ Kỳ khi gia nhập EU, khi các nước phương Tây dường như sẵn sàng gạt các giá trị châu Âu sang một bên để giải quyết cuộc khủng hoảng người tị nạn, như lời "nguyền" của nhà triết học nổi tiếng người Pháp F.M Voltaire: "Khi liên quan đến vấn đề tiền bạc, tất cả mọi người đều cùng một tôn giáo".

Điều đáng ngạc nhiên là khi chủ nghĩa khủng bố trỗi dậy, người ta "nhắm mắt làm ngơ" trước những thiếu sót về quyền con người của Thổ Nhĩ Kỳ, và "gật đầu" trước những khoản tiền mà Ankara mong muốn, trong khi EU thừa biết rằng "Thổ Nhĩ Kỳ mong muốn gia nhập EU chủ yếu vì lý do kinh tế, chứ không phải là để nâng cao chất lượng dân chủ và nhân quyền trong nước".

Hơn nữa, khi các nhà báo bị giam cầm ở Thổ Nhĩ Kỳ tiết lộ sự thật về việc Ankara cung cấp vũ khí cho chiến binh thánh chiến ở Syria và tiếp đó là vụ bất hòa gần đây nhất với Nga đã biến cam kết hỗ trợ đánh bại tổ chức "Nhà nước Hồi giáo" (IS) tự xưng của Thổ Nhĩ Kỳ, nhất là sau vụ tấn công khủng bố đẫm máu ở Paris, trở nên phức tạp và viển vông hơn.

Tuy nhiên, ông Donald Tusk nhấn mạnh: "Chúng ta không có sự lựa chọn nào khác, vẫn phải ký kết thỏa thuận với một đất nước có cội nguồn lịch sử và văn hóa không bắt nguồn từ châu Âu".