Nguồn tin quân sự Anh cho biết tàu ngầm tấn nước này bị các chiến hạm Nga theo sát trong quá trình hoạt động ở Địa Trung Hải, ngay trước cuộc không kích của liên quân đêm 13/4.
Times of London dẫn nguồn tin quân sự Anh cho biết 2 tàu ngầm tấn công phi hạt nhân lớp Kilo, cùng một số tàu chiến mặt nước của Hải quân Nga đã bám sát tàu ngầm hạt nhân Anh ở Địa Trung Hải. Trò chơi “mèo vờn chuột” giữa tàu ngầm Anh và tàu chiến Nga diễn ra khi Thủ tướng Anh Theresa May quyết định xem xét hành động quân sự đối với Syria.
Thủ tướng May đã ra lệnh cho tàu ngầm nước này di chuyển đến phạm vi mà tên lửa phóng từ tàu ngầm có thể tấn công Syria, nhằm chuẩn bị cho cuộc không kích. Nguồn tin quân sự Anh cho biết thêm tàu ngầm Kilo của Nga đã tìm cách ngăn tàu ngầm Anh di chuyển đến gần Syria. 2 tàu hộ vệ tên lửa và một máy bay tuần tra hàng hải chống ngầm của Nga đã tham gia vào việc “quấy rối” tàu ngầm Anh.
Tàu ngầm tấn công hạt nhân HMS Astute phải mất vài ngày để thoát khỏi sự đeo bám của tàu chiến Nga, nguồn tin cho biết. Tàu ngầm Anh được sự bảo vệ của máy bay tuần tra hàng hải chống ngầm P-8 Poseidon của Mỹ. Tàu ngầm HMS Astute có thể phóng tên lửa hành trình tấn công mặt đất Tomahawk.
Tàu ngầm hạt nhân HMS Astute của Hải quân Hoàng gia Anh. Ảnh: Reuters.
Trong đợt không kích Syria đêm 13/4, các cường kích Tornado GR4 của Không quân Hoàng gia Anh đã phóng 8 tên lửa Storm Shadow vào các mục tiêu ở Syria. Quy mô tham gia đợt không kích của Anh khá nhỏ so với Mỹ và Pháp.
Người ta chưa thể xác nhận việc bị tàu chiến Nga bám sát có phải là lý do khiến tàu ngầm Anh không tham gia đợt tấn công vừa qua hay không. Việc tàu ngầm Anh bị bám theo diễn ra không lâu sau khi Moscow tuyên bố bắn hạ vũ khí Mỹ và đồng minh bắn vào Syria.
Địa Trung Hải, nơi xảy ra cuộc "rượt đuổi" giữa tàu ngầm Anh và Nga. Ảnh: Google Maps.
Thời gian gần đây, máy bay, tàu chiến của Anh và Nga liên tục có những cuộc “chạm trán” trên không và trên biển. Tháng 6/2017, tàu sân bay HMS Queen Elizabeth của Anh trong quá trình thử nghiệm trên biển đã bị tàu ngầm Nga theo dõi. Một tàu ngầm khác của Nga đã theo sát cuộc tập trận chung của hải quân Anh và Mỹ ở Scotland vào tháng 8/2017.
Cuối năm 2017, Hải quân Hoàng gia Anh đã điều động tàu khu trục HMS Westminster giám sát 4 tàu chiến Nga đi qua eo biển Anh. Phía NATO cũng theo sát hoạt động của tàu ngầm lớp Kilo cải tiến của Nga, một trong những tàu ngầm được đánh giá nguy hiểm nhất thế giới, khi nó đi vòng qua châu Âu để đến cảng chính ở Biển Đen.
Bắc Kinh và Washington đang đứng trước nguy cơ chiến tranh thương mại, nhưng những căng thẳng về vấn đề Đài Loan có thể đẩy hai bên vào một cuộc chiến thật sự.
Ngày 20/4, nhiều máy bay cường kích và do thám của Trung Quốc đã tham gia tập trận bắn đạn thật tại eo biển Đài Loan. Trước đó, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã thị sát cuộc diễu binh hải quân lớn nhất trong lịch sử nước này tại đảo Hải Nam, thể hiện sức mạnh quân sự cạnh tranh với Mỹ.
Chủ tịch Tập Cận Bình quan sát một cuộc diễn tập quân sự tại Biển Đông. Ảnh: Xinhua.
Cuộc diễu binh này bao gồm 48 tàu chiến, trong đó có hàng không mẫu hạm duy nhất của Trung Quốc và 10.000 binh lính quân đội. Truyền thông Trung Quốc nói đây là động thái cảnh báo đối với Đài Loan và Mỹ trong lúc mối quan hệ giữa hai bên ngày một trở nên căng thẳng sau khi Washington tăng cường viện trợ cho chính phủ Đài Loan.
Trong một bài phát biểu, Đại sứ Trung Quốc tại Mỹ Thôi Thiên Khải cảnh báo Bắc Kinh sẽ sử dụng mọi cách thức có thể để bảo vệ sự toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ của đất nước.
Trump và "con át chủ bài Đài Loan"
Đầu tháng 4, tờ Nhật báo Trung Quốc đưa tin cảnh báo bất kỳ thế lực ngoại quốc nào sử dụng "át chủ bài Đài Loan" đều không nhận được kết quả mong muốn và sẽ tự làm tổn hại đến chính họ nếu "vượt qua lằn ranh".
Tuyên bố trên được cho là nhắm đến Tổng thống Trump. Trong nhiều tháng qua, chính quyền của ông đã nỗ lực hâm nóng mối quan hệ với Đài Loan. Trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc đang trên bờ vực chiến tranh thương mại, việc Trump nhắm đến Đài Loan càng khiến tình hình trở nên nguy hiểm khi mối quan hệ song phương bị tổn hại.
Theo tờ South China Morning Post, việc này thậm chí có thể dẫn đến một cuộc chiến tranh thật sự.
Nhà lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn (trái) và Tổng thống Trump. Ảnh: AP.
Khi vừa nhậm chức tổng thống, ông Trump đã phá vỡ thỏa thuận ngoại giao đã kéo dài hơn 40 năm với Trung Quốc khi nhận cuộc gọi chúc mừng từ nhà lãnh đạo Thái Anh Văn của Đài Loan.
Thời điểm đó, ông Trump tỏ rõ ý định sử dụng Đài Loan như quân bài để đổi lấy sự nhượng bộ thương mại từ phía Trung Quốc. Quyết định của ông gặp phải nhiều chỉ trích, ngay cả từ chính Đài Loan khi vùng lãnh thổ này lo ngại viễn cảnh bị sử dụng như "tốt thí mạng".
Một năm sau, Tổng thống Trump quyết định quay trở lại kế sách này. Ông cho phép các tập đoàn Mỹ bán công nghệ sản xuất tàu ngầm cho Đài Loan, đồng thời ký Đạo luật Du lịch Đài Loan nhằm tạo điều kiện cho những cuộc viếng thăm giữa chính quyền hai bên.
Trung Quốc sẽ không nhượng bộ
Bắc Kinh luôn xem Đài Loan thuộc chủ quyền hợp pháp của mình và thường phản ứng mãnh liệt với những quốc gia thiết lập quan hệ chính thức hoặc bán vũ khí cho vùng lãnh thổ này, đặc biệt là Mỹ.
Chính quyền Trung Quốc đã bày tỏ ý định sẵn sàng thương thảo với Mỹ về vấn đề thương mại. Tuy nhiên, Đài Loan là vấn đề hoàn toàn không thể thương lượng và được coi là "lằn ranh đỏ".
Trong khi đó, dù Mỹ công nhận chính sách "một Trung Quốc" của chính quyền ông Tập Cận Bình nhưng cường quốc này vẫn thiết lập quan hệ không chính thức và bán vũ khí cho Đài Loan, điều khiến Trung Quốc "nổi điên".
Trực thăng Trung Quốc tập trận phóng tên lửa tại khu vực gần đảo Đài Loan. Ảnh: Xinhua.
Bắc Kinh luôn khẳng định hướng đến mục tiêu thống nhất Đài Loan bằng phương pháp hòa bình, tuy nhiên chưa bao giờ bác bỏ khả năng sử dụng sức mạnh quân sự. Nhiều chuyên gia Trung Quốc cho rằng thời điểm xảy ra cuộc tái hợp này không còn xa, trong khoảng năm 2035 hoặc 2050.
Trong đại hội lần thứ 19 của Đảng Cộng sản Trung Quốc, Chủ tịch Tập Cận Bình mở ra tầm nhìn chiến lược của đất nước. Theo đó, đến năm 2035, Trung Quốc sẽ trở thành quốc gia hiện đại và đến năm 2050 sẽ trở thành cường quốc của thế giới.
Trong tham vọng của ông Tập, việc thống nhất với Đài Loan là một phần không thể thiếu. Câu hỏi được đặt ra là, liệu Mỹ có sẵn sàng "ngáng đường" ông Tập, khơi mào một cuộc chiến toàn diện với Trung Quốc vì vấn đề Đài Loan?
Về ngắn hạn, nếu Mỹ tiếp tục mạo hiểm với "con bài Đài Loan", khuyến khích vùng lãnh thổ này theo đuổi con đường độc lập, dân chủ, thì Trung Quốc sẽ càng quyết tâm phô diễn sức mạnh quân sự bằng những hoạt động tập trận tại vùng eo biển Đài Loan.
"Nếu Trump không suy nghĩ lại về cách thức tiếp cận đối với vấn đề này, tình hình có thể xấu đi rất nhiều", nhà báo Wang Xiangwei của tờ South China Morning Post cho biết.
10 năm sau khi nhà lãnh đạo Iraq Saddam Hussein bị hành quyết, John Nixon, một cựu đặc vụ Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), đã viết một cuốn sách, trong đó khẳng định mọi thứ mà Mỹ biết về ông Saddam.
Mục tiêu Số 1
John Nixon đã thức một mạch 27 giờ liền và đang mệt rã rời. Tuy nhiên, một tin tức đã khiến anh phấn khích chưa từng thấy. Một đội đặc nhiệm đang săn lùng người đàn ông mà họ gọi là "Mục tiêu số 1 giá trị cao" đã lôi được một ai đó ra khỏi hố trên mặt đất. Một người đàn ông to cao, râu tóc rối bù. Và người ta khẳng định đó là Saddam Hussein, nhà lãnh đạo Iraq bị Mỹ săn lùng ráo riết.
Đó là ngày 13/12/2003. Nixon đã ở Iraq được 8 tuần với tư cách là một nhà phân tích CIA có nhiệm vụ tìm manh mối dẫn tới việc bắt được ông Saddam và những người thân cận. Nixon được ông Buzzy Krongard, giám đốc điều hành CIA gọi tới văn phòng.
Cuộc chiến lật đổ chế độ của ông Saddam Hussein đã kéo dài gần 9 tháng, cho tới khi nhóm binh lính lục soát một nông trại gần ngôi làng ở quê ông Saddam ở Tikrit. Họ tìm thấy một người đàn ông râu rậm đang trốn trong một boongke bé tí dưới đất.
Tác giả cuốn sách John Nixon.
Sau khi tìm thấy người đàn ông mà họ cho là Saddam Hussein, một nhóm sĩ quan cấp cao đã hỏi dồn dập Nixon trong văn phòng của ông Krongard để anh đưa ra các đặc điểm nhận dạng ông Saddam. Nixon cho biết bàn tay và cổ tay trái của Saddam có các hình xăm bộ tộc, chân trái có một vết sẹo do đạn, môi dưới dường như lệch về một bên. Tất cả những đặc điểm này Nixon biết được sau khi nghiên cứu các đoạn băng về ông Saddam.
Ông Krongard đột ngột ngắt lời Nixon: "Chúng ta cần đảm bảo rằng đây là Saddam, không phải một trong những người thế thân". Sở dĩ ông Krongard nói điều đó là vì có đồn đoán rằng ông Saddam luôn có nhiều người trông giống mình để đánh lừa những người làm việc cho tình báo nước ngoài. Trước câu nói đó, Nixon quyết định im lặng và bắt đầu tổng hợp một danh sách các câu hỏi mà chỉ ông Saddam mới có thể trả lời.
Quân đội Mỹ đưa ông Saddam tới sân bay Baghdad đêm đó và quyết định để Nixon tham gia xác định danh tính. Lúc nửa đêm, sau khi chờ đợi lâu, đoàn xe đã sẵn sàng. Những người đàn ông đeo kính nhìn ban đêm, lái xe đưa cả đoàn với tốc độ 160 km/h dọc đường sân bay. Tại sân bay, một con đường nhỏ dẫn tới một loạt tòa nhà thấp tầng từng là trụ sở của đội Vệ binh Cộng hòa Đặc biệt của ông Saddam. Bên trong, họ lại phải chờ.
Đột nhiên, cánh cửa mở ra và Nixon ngay lập tức cảm thấy bí thở. Ngồi trên chiếc ghế gấp kim loại là người được cho là ông Saddam, mặc áo choàng trắng và áo gió màu xanh. Không thể phủ nhận rằng người đàn ông đó có sức thu hút. Ông ta to lớn, cao 1,85 mét và đậm người. Ngay cả khi là một tù nhân chắc chắn sẽ bị hành quyết, ông vẫn toát ra dáng vẻ quan trọng.
Cuộc thẩm vấn
Thông qua người phiên dịch, Nixon nói: "Tôi có một vài câu hỏi muốn hỏi ông và ông sẽ trả lời thành thật. Ông có hiểu không?". Ông Saddam gật đầu. Cuộc thẩm vấn bắt đầu.
Câu hỏi đầu tiên mà Nixon đưa ra là: "Lần cuối ông nhìn thấy các con trai ông còn sống là khi nào?" Nixon dự đoán trước là ông Saddam sẽ phản kháng nhưng vẫn rất ngạc nhiên trước câu trả lời giận dữ: "Các anh là ai? Các anh là tình báo quân sự à? Tình báo dân sự? Trả lời tôi. Hãy xưng danh".
Lúc đó, Nixon đã kịp để ý thấy các hình xăm bộ tộc của Saddam và thấy rằng miệng ông hơi lệch. Nixon cần nhìn thấy vết sẹo do đạn. Hơn nữa, Nixon và người Mỹ muốn biết quá nhiều. Làm sao ông trốn khỏi Baghdad được? Ai đã giúp ông? Tuy nhiên, ông Saddam không nói, chỉ trả lời những câu hỏi ông muốn trả lời. Có lúc, Saddam hét to: "Tại sao các anh không hỏi tôi về chính trị? Các anh có thể học nhiều điều từ tôi". Ông đặc biệt phản đối cách thức đối xử thô bạo của toán binh lính phát hiện ra ông.
Khi ông Saddam vạch áo choàng để chỉ cho người Mỹ xem vết thương trên chân, Nixon đã nhìn thấy một vết sẹo cũ trên chân trái. Anh hỏi xem đó có phải là do đạn không. Ông Saddam làu bàu xác nhận. Vậy là mọi dấu hiệu đã được Nixon xác nhận.
Bắt được ông Saddam là điều rất tuyệt với người Mỹ nhưng giờ họ phải moi sự thật về chế độ của ông, đặc biệt là vũ khí hủy diệt hàng loạt vốn bị Mỹ coi là cái cớ để đưa quân vào Iraq. Câu trả lời của Saddam đã chế giễu những người có mặt: "Các anh tìm thấy một kẻ phản bội đưa các anh tới chỗ Saddam Hussein. Không có kẻ phản bội nào có thể chỉ cho các anh vũ khí hủy diệt hàng loạt ở đâu à?".
Nói rồi ông cáo buộc người Mỹ là "một đám du côn ngu dốt" không hiểu Iraq và có ý đồ hủy diệt đất nước này. Ông nói: "Iraq không phải là quốc gia khủng bố. Chúng tôi không có quan hệ với Osama bin Laden và không có vũ khí hủy diệt hàng loạt, không phải là mối đe dọa với láng giềng. Nhưng Tổng thống Mỹ (George Bush) nói Iraq muốn tấn công bố ông ta và nói rằng chúng tôi có vũ khí hủy diệt hàng loạt".
Ông Saddam trong cuộc thẩm vấn với Nixon
Nixon và những người có mặt hỏi ông Saddam liệu ông có từng bao giờ cân nhắc dùng vũ khí hủy diệt hàng loạt để tấn công phủ đầu binh sĩ Mỹ ở Saudi Arabia? Ông Saddam đáp: "Chúng tôi không bao giờ nghĩ về việc dùng vũ khí hủy diệt hàng loạt. Điều đó không được bàn tới. Sử dụng vũ khí hóa học chống lại thế giới à? Có ai đủ minh mẫn lại sẽ làm điều này không? Ai sẽ sử dụng thứ vũ khí này khi không bị thứ vũ khí đó tấn công?"
Câu trả lời của ông Saddam không phải là thứ mà Nixon và mọi người nghĩ tới. Nixon chợt nghĩ: "Vậy thì người Mỹ đã sai lầm như thế nào?". Ông Saddam có câu trả lời: "Không có tinh thần lắng nghe và thấu hiểu".
Khi Nixon hỏi về việc ông Saddam dùng vũ khí hóa học ở thành phố Halabja của người Kurd trong cuộc chiến tranh Iran - Iraq, ông trở nên giận dữ: "Tôi không sợ anh hay tổng thống của anh. Tôi sẽ làm những điều mà tôi phải làm để bảo vệ đất nước tôi". Sau đó, ông quay sang Nixon và nhếch mép: "Nhưng tôi đã không đưa ra quyết định đó".
Nixon và người Mỹ quyết định ngừng cuộc thẩm vấn. Khi ông Saddam rời phòng, ông nhìn chằm chằm vào Nixon. Nixon từng làm một số người giận dữ trong đời nhưng chưa có ai từng nhìn anh với sự căm ghét đầy sát khí như vậy.
Sai lầm của người Mỹ
Cấp trên của Nixon vui mừng trước tiến triển của thẩm vấn nhưng Nixon cảm nhận rằng ông Saddam đã nói sự thật. Trong những cuộc thẩm vấn tiếp theo, Saddam liên tục khiến giả thiết của Nixon bị đổ bể. Trong khi người Mỹ cho rằng bố dượng Saddam đánh ông nhưng ông lại nói bố dượng là người tốt nhất ông từng biết: "Ibrahim Hasan. Chúa phù hộ ông. Nếu ông có một bí mật, ông sẽ tin tưởng giao cho tôi. Tôi thân thiết với ông hơn cả con trai ruột ông".
Khi Nixon hỏi về việc CIA cho rằng ông Saddam bị đau lưng nặng và bỏ ăn thịt đỏ cũng như xì gà, ông trả lời không biết Nixon lấy thông tin tình báo đó ở đâu, nhưng đó là thông tin sai. Ông cho biết ông hút 4 điếu xì gà mỗi ngày và thích ăn thịt đỏ. Ông cũng có thân hình khỏe mạnh.
Bìa cuốn sách về cuộc thẩm vấn Saddam Hussein
Hồ sơ của CIA về Saddam nói rằng ông là kẻ nói dối kinh niên nhưng thực ra ông lại rất thẳng thắn. Nixon cho rằng quan niệm ông Saddam cai trị Iraq bằng bàn tay sắt là sai lầm. Các cuộc thẩm vấn cho thấy trong những năm cuối, ông Saddam dường như không biết về những gì đang xảy ra ở Iraq. Ông không chú ý tới những gì chính phủ của ông đang làm, không có kế hoạch bảo vệ Iraq và không hiểu quy mô của cơn bão đang tiến gần.
Trong các cuộc thẩm vấn, ông Saddam cũng nhanh chóng bác bỏ dính líu tới vụ khủng bố ngày 11/9 ở Mỹ. Ông nói: "Hãy nhìn vào những người liên quan. Họ tới từ nước nào? Saudi Arabia. Và tên cầm đầu Muhammad Atta có phải là người Iraq không? Không. Hắn là người Ai Cập. Tại sao các anh nghĩ tôi liên quan tới vụ tấn công?".
Ông Saddam thực sự tin rằng vụ 11/9 sẽ khiến Iraq và Mỹ xích lại gần hơn vì Mỹ sẽ cần chính phủ thế tục của Iraq để giúp chống lại chủ nghĩa cực đoan. Tuy nhiên, ông đã lầm.
Ông còn khẳng định lực lượng Mỹ sẽ không suôn sẻ ở Iraq: "Các anh sẽ thất bại. Các anh sẽ thấy rằng cai trị Iraq không dễ đến thế". Lịch sử đã chứng minh ông đúng nhưng khi đó, Nixon chỉ tò mò là tại sao ông Saddam lại cảm thấy thế. Ông Saddam giải đáp thắc mắc: "Bởi vì các anh không biết ngôn ngữ, lịch sử và suy nghĩ của người Arab. Khó mà hiểu người Iraq mà không biết về thời tiết và lịch sử ở đây. Sự khác biệt giữa đêm và ngày, giữa đông và hè. Đó là tại sao họ nói người Iraq cứng đầu, vì cái nóng mùa hè".
Thời điểm duy nhất mà ông Saddam thể hiện tình cảm là khi nhắc tới hai con gái Rana và Raghid. Mắt ông ươn ướt và giọng ông run run. Ông nói: "Tôi nhớ chúng khủng khiếp. Tôi có quan hệ tuyệt vời với chúng. Chúng yêu tôi lắm và tôi yêu chúng rất nhiều".
Ông Saddam cũng nói ông tự hào về các con trai Uday và Qusay nhưng nhận ra thiếu sót của chúng. Ông thỉnh thoảng còn thấy cần phải trừng phạt họ. Uday là một vấn đề thực sự với ông Saddam. Ông tức giận khi biết Uday có cả một đội xe Bentley, Jaguar và Mercedes trong gara được Vệ binh Cộng hòa bảo vệ.
Phải mất vài năm và làm thêm vài nhiệm vụ nữa, Nixon mới có thể giải thích trực tiếp về thực tế về Iraq với Tổng thống. Nhưng giờ đây, Saddam đã bị xét xử và hành quyết, cuối năm 2006.
Tuy nhiên, cuối năm 2007, Nixon được triệu tập tới Phòng Bầu dục để trình bày chi tiết với Tổng thống George W. Bush về con người Saddam qua các cuộc thẩm vấn. Vài tháng sau, Nixon lại được gọi tới Nhà Trắng. Lần này là để trình bày trước một ông Bush đang nổi giận về giáo sĩ dòng Shiite Muqtada al-Sadr, thủ lĩnh đội quân Mahdi khi đó đang nổi dậy mạnh mẽ chống liên quân của Mỹ. Điều này không được dự tính trước.
Sau này, trong hồi ký xuất bản năm 2010, ông Bush viết là không chỉ trích CIA vì thông tin tình báo sai về Iraq. Tuy nhiên, trong thực tế, đó chính là những gì ông Bush đã làm. Ông đổ mọi tội lên đầu CIA và gọi phân tích của CIA là phỏng đoán trong khi thực tế là ông chỉ nghe những gì ông muốn nghe.
Kết luận cuốn sách, ông Nixon cho biết thà để một Saddam già cả và không bận tâm sự đời nắm quyền ở Iraq còn hơn là để Mỹ lãng phí bao nỗ lực của binh sĩ tại Iraq, để cho khủng bố Nhà nước Hồi giáo trỗi dậy, đó là còn chưa kể đến hơn 3.000 tỷ USD bỏ ra để xây dựng một Iraq mới.
Khi vẫn đang phục vụ trong quân ngũ, ông John Kerry đã trở thành người đi đầu phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam và kéo dài mối duyên nợ đó trong suốt sự nghiệp chính trị.
Vào một ngày cuối tháng 5 năm 1993, di tích nhà tù Hỏa Lò ở Hà Nội đón tiếp hai vị khách đặc biệt đến từ nước Mỹ. Đó là hai thượng nghị sĩ, đồng thời là đôi bạn thân và cũng là những người có nhiều duyên nợ với Việt Nam: John McCain và John Kerry.
Nếu Thượng nghị sĩ McCain, cựu binh tham chiến tại Việt Nam, vẫn được người Mỹ ca tụng là anh hùng chiến tranh thì ông Kerry bước ra khỏi cuộc chiến trong tư thế ngược lại. Ông bị gọi là "kẻ phản bội" khi đi đầu phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam những năm 1970.
Ông John Kerry bắt tay một người bán hàng trong chuyến thăm đồng bằng sông Cửu Long năm 2013. Ảnh: AP
'Tôi không muốn tham chiến'
Trong sự nghiệp chính trị của ông Kerry, Việt Nam - cả trong và sau cuộc chiến - được nhiều người xem là yếu tố định hình cái nhìn của ông về thế giới.
Ông tốt nghiệp cử nhân khoa học chính trị học tại Đại học Yale. Từ thời sinh viên, ông đã tham gia vào các hoạt động đoàn thể và chính trị. Tháng 3/1965, giữa lúc cuộc chiến tranh Việt Nam leo thang, ông đoạt giải hùng biện dành cho sinh viên sau khi thuyết trình phê phán toàn diện chính sách đối ngoại của Mỹ khi ấy.
Sau khi ra trường vào năm 1966, ông gia nhập lực lượng Hải quân Mỹ. Lúc này, cuộc chiến tại Việt Nam đã bước vào giai đoạn ác liệt nhất khi Washington triển khai chiến lược "chiến tranh cục bộ". Trong bối cảnh đó, chàng lính trẻ tình nguyện đến Việt Nam.
Ông John Kerry cùng các binh sĩ Mỹ tại Việt Nam năm 1969. Ảnh: AP
Kerry đăng ký chỉ huy một chiếc tàu chiến PCF (loại tàu vỏ nhôm cỡ nhỏ, dài khoảng 15m, được Hải quân Mỹ sử dụng để tác chiến trên sông và vùng nước nông). Trong cuốn hồi ký về chiến tranh Việt Nam xuất bản năm 1986, ông giải thích sở dĩ ông chọn PCF là vì nghĩ rằng loại tàu này "không tham gia nhiều vào chiến trận".
"Tôi không thực sự muốn bước chân vào cuộc chiến", ông viết. "Tàu PCF làm nhiệm vụ tuần tra ven bờ và đó là những gì tôi nghĩ tôi phải làm".
Ông có bốn tháng tham chiến tại Việt Nam từ cuối tháng 11/1968 đến đầu tháng 4/1969. Người quân nhân trở về Mỹ với nhiều huy chương, gồm một Sao Bạc, một Sao Đồng và ba Chiến Thương Bội Tinh.
Tuy nhiên không lâu sau đó, ông tham gia vào phong trào phản đối chiến tranh Việt Nam. Bị chấn động vì những gì tận mắt chứng kiến ở đồng bằng sông Cửu Long, ông nhanh chóng trở thành người phản chiến tích cực nhất dù vẫn còn phục vụ trong quân đội Mỹ đến năm 1978.
Đầu những năm 1970, ông Kerry gia nhập tổ chức Cựu binh Chiến tranh Việt Nam Phản chiến (VVAW) với khoảng 20.000 thành viên. Chính Tổng thống Mỹ Nixon khi ấy đã thừa nhận tổ chức này là một trong những thành tố có ảnh hưởng nhất trong phong trào phản chiến tại Mỹ.
Đi đầu lực lượng phản chiến
Cùng VVAW, ông Kerry thực hiện chiến dịch tuyên truyền tội ác của quân đội Mỹ tại Việt Nam mang tên "Cuộc điều tra Chiến binh Mùa đông". Đồng thời, ông xuất hiện trong bộ phim tài liệu cùng tên nói về chiến dịch do VVAW bảo trợ.
Ngày 22/4/1971, ông Kerry trở thành cựu binh Mỹ tại Việt Nam đầu tiên phát biểu tại Quốc hội về chiến tranh Việt Nam. Trong cuộc điều trần kéo dài 2 tiếng đồng hồ trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện, ông nói: "Làm sao có thể yêu cầu một người trở thành người cuối cùng chết vì một sai lầm (của người khác)?"
Ông John Kerry trong phiên điều trần trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ ngày 22/4/1971. Ảnh: AP
Đến nay, lời chất vấn trên trở thành câu nói được trích dẫn nhiều nhất trong các bài viết về chân dung John Kerry. Phát biểu tại hội thảo về chiến tranh Việt Nam mang tên "Vietnam War Summit" hòi tháng 4/2016 tại Texas, ông đã phải dừng lại và cố gắng kiểm soát cảm xúc khi nhớ lại câu nói nổi tiếng của mình.
"Tôi đã nói về sự quyết tâm của các cựu binh nhằm thực hiện một nhiệm vụ cuối cùng, để 30 năm sau, khi các anh em chúng tôi xuống đường mà không có chân hoặc tay và mọi người hỏi 'tại sao', chúng tôi có thể nói 'Việt Nam' mà không mang ý nghĩa một ký ức cay đắng", Washington Post dẫn lời ngoại trưởng Mỹ.
Ngay sau hôm điều trần, ông Kerry đã tham gia vào cuộc biểu tình cùng khoảng 1.000 cựu binh tại Đồi Capitol. Ông và các đồng đội đã quăng huân huy chương cùng áo mũ quân phục của mình qua hàng rào trước bậc thềm trụ sở Quốc hội để phản đối chiến tranh.
Trong suốt 2 tiếng đồng hồ, các cựu binh đã hô vang tên tuổi, quê quán, đơn vị cùng những tuyên bố riêng. Khi quăng những món đồ gắn với thời quân ngũ của mình, ông Kerry nói: "Tôi làm điều này không phải vì muốn gây bạo động mà vì hòa bình và công lý. Tôi muốn nỗ lực để thức tỉnh đất nước này một lần cho mãi mãi".
Ông bị bắt trong cuộc tuần hành vinh danh những tù nhân chiến tranh bị bắt giữ tai Việt Nam nhưng được thả ngay sau đó. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ khi đó Marvin Laird từng 2 lần bác bỏ đề nghị truy tố ông Kerry.
Mối duyên nợ với Việt Nam
Quan điểm rằng chính quyền Mỹ đã sai lầm khi gây chiến ở Việt Nam định hình cái nhìn của ông Kerry trong suốt sự nghiệp chính trị từ khi làm phó thống đốc bang Massachusetts đến khi gia nhập Thượng viện rồi trở thành ngoại trưởng. Tuy nhiên, ông rất hiếm khi chia sẻ trước công chúng về khoảng thời gian hoạt động phản chiến.
Từ năm 1991 đến năm 1993, ông làm người đứng đầu Uỷ ban đặc biệt về các vấn đề Tù binh và Quân nhân mất tích trong Chiến tranh (POW/MIA). Khi đó, chiến tranh Việt Nam vẫn còn là vấn đề vô cùng nhạy cảm, là vết thương nhức nhối của người Mỹ nên bước đi của Kerry có thể xem là một sự mạo hiểm về chính trị.
Thế nhưng, bằng hàng chục chuyến công du Việt Nam và Đông Nam Á cùng việc nghiên cứu hàng nghìn tài liệu, hình ảnh, Thượng nghị sĩ Kerry đã làm sáng tỏ tin đồn nói vẫn còn nhiều binh sĩ Mỹ bị giam trong “các nhà tù bí mật” ở Việt Nam. Cuộc điều tra của ông Kerry đã giúp ông “ghi điểm” trong mắt dư luận.
Ông John Kerry ngồi cạnh ông Nguyễn Xuân Phong, nguyên Vụ trưởng Vụ Châu Mỹ Bộ Ngoại giao, trên trực thăng trong chuyến thăm đồng bằng sông Cửu Long năm 1992. Ảnh: AFP
Trong cuộc trò chuyện hồi tháng 4 tại Texas, ông nhớ lại việc phối hợp cùng Thượng nghị sĩ McCain trong công tác điều tra về các tù binh chiến tranh, những lần trèo lên những địa điểm hiểm trở, nơi máy bay Mỹ bị rơi, để tìm kiếm hài cốt các binh sĩ. Những nỗ lực của họ đã mở đường cho việc bình thường hóa quan hệ với Việt Nam.
"Họ (người dân Việt Nam) đã cho phép trực thăng hạ cánh ở các thôn xã, dù điều đó có thể gợi lại những ký ức cay đắng về cuộc chiến", ông nói. "Người Việt Nam làm như thế vì họ cũng muốn gác lại chiến tranh. Họ đã đào bới những cánh đồng và cho chúng tôi vào nhà họ, những 'ngôi nhà lịch sử', những nhà tù. Hơn một lần, họ đã hướng dẫn chúng tôi băng qua những bãi mìn thực thụ".
Năm 1994, Thượng viện thông qua đề nghị của hai Thượng nghị sỹ Kerry và McCain yêu cầu gỡ bỏ cấm vận Việt Nam. Đây là một bước tiến quan trọng trong quá trình bình thường hóa Việt - Mỹ. Tới năm 1995, Mỹ chính thức nối lại quan hệ ngoại giao với Việt Nam.
Hai Thượng nghị sĩ John McCain (thứ 3 từ trái sang) và John Kerry (thứ 2 từ phải sang) chứng kiến Tổng thống Bill Clinton tuyên bố bình thường hóa quan hệ với Việt Nam. Ảnh: Getty Images
Kết quả này mang lại bước đột phá đưa quan hệ giữa hai nước từ căng thẳng sang hợp tác. Đó cũng là bước ngoặt trong sự nghiệp của bản thân ông Kerry, là dấu ấn đậm nét trong mối lương duyên giữa Việt Nam với ông còn kéo dài đến ngày nay.
Đến Việt Nam và bị ảnh hưởng vì cuộc chiến khốc liệt ở đây từ khi còn là chàng trai trẻ, nay ông John Kerry có chuyến thăm Việt Nam lần cuối với tư cách quan chức chính phủ trước khi trở lại làm công dân Mỹ "bình thường" ở thành phố Boston.
Với ngoại trưởng Mỹ, một bài học từ Việt Nam mà ông luôn khắc cốt là không thể chỉ nhìn các nước qua lăng kính người Mỹ.
"Chúng ta phải cố gắng đặt mình vào vị trí người khác, nhìn đất nước họ theo cách họ nhìn và chúng ta sẽ đạt được thành quả tốt hơn", ông nói.
